نگاهی به «صدای هند رجب» در نوزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مستند ایران «سینماحقیقت»

مستند «هند رجب در محاصره» Hind Rajab Under Siege به کارگردانی «ناجی سلامه» Naji Salameh و به نویسندگی «آیدا امیرکانی» Aida Amircani فیلم کوتاهی است که ماجرای یک تماس تلفنی واقعی میان هلال احمر و «هند رجبِ» ۶ ساله را روایت می‌کند؛ کودکی که در حال فرار از نسل‌کشیِ جاری در غزه، درون خودرویی گرفتار شده بود. این فیلم از زاویه دید «رانا الفقیه»، امدادگرِ دلسوز و مقاوم هلال احمر و دیگر شاهدان این واقعه روایت می‌شود. اثر حاضر تصویری صمیمی و تأثیرگذار از شجاعت، استیصال و بهای انسانیِ جنگ ارائه می‌دهد؛ تجربه‌ای که هم از نگاهِ کسانی که برای یاری‌رسانی تلاش کردند، و هم از دیدِ کسانی که در آن شرایط رها شدند، به تصویر کشیده شده است.

موضوع «هند رجب در محاصره» به دلیل بازنگری یکی از مستندترین و ویرانگرترین وقایع آن حمله – ساعات پایانی هند رجب شش ساله – توجه ویژه‌ای را در جهان به خود جلب کرده است. در ۲۹ ژانویه ۲۰۲۴، پس از آنکه آتش تانک‌های اسرائیلی خانواده‌ «هند رجب» را به قتل رساند، او در خودرویی در محله «تل‌الهوا» در شهر غزه گرفتار شد. او به مدت سه ساعت با «هلال احمر فلسطین» در تماس تلفنی بود و با یکی از امدادگران به نام «رانا الفقیه» صحبت می‌کرد؛ این در حالی بود که تیم‌های نجات تلاش می‌کردند به او برسند، اما موفق نشدند. دو امدادگری هم که برای نجات او اعزام شده بودند، شهید شدند. شش روز بعد، پیکر بی‌جانِ «هند رجب» معصوم پیدا شد. آخرین تماس او در سراسر جهان منتشر شد؛ سندی صوتی که گویای وحشت یک کودک و عملیات نجاتی بود که هرگز به سرانجام نرسید.

این فیلم کوتاه بر آن تماس تلفنی تمرکز دارد؛ نه از طریق بازسازی بصری صحنه در غزه، بلکه از دریچه بار عاطفی‌ای که بر دوش «رنا» با بازی «صوفیا الأسیر» Sofia Asir سنگینی می‌کند. این اثر با همکاری «وسام رجب»، مادر «هند»، و با بهره‌گیری از تجربیات و اطلاعات کارکنان صلیب سرخ حاضر در آن ماجرا، تولید شده است.

«هند در محاصره» تنها روایت سینماییِ اخیر از داستان «هند» نیست. فیلم بلند «صدای هند رجب» The Voice of Hind Rajab، به کارگردانی «کوثر بن هنیه» فیلمساز تونسی نیز توجه‌های بین‌المللی را به خود جلب کرده و از جمله موفق به دریافت جایزه بزرگ هیئت داوران در جشنواره بین‌المللی فیلم «ونیز» ۲۰۲۵ در ایتالیا شده است. این فیلم، فایل صوتیِ واقعیِ تماس اضطراری را با بازسازیِ وقایع در مرکز هدایت عملیات صلیب سرخ در هم می‌آمیزد.

این دو فیلم در کنار هم، لحظه‌ای چشمگیر را رقم می‌زنند که در آن هنرمندان مختلف به طور مستقل تصمیم گرفته‌اند به یک رویداد واحد بازگردند و رویکردهای خلاقانه‌ی متمایزی را به یک آسیب تاریخی مشترک ارائه دهند.

این اثر، یک «درامِ مستند» بسیار به‌موقع درباره‌ تاریخی بسیار نزدیک است که در آن، ضبط‌های صوتی واقعی با بازسازی نمایشیِ رویدادهای حقیقی در هم آمیخته‌اند. در ژانویه ۲۰۲۴، داوطلبان صلیب سرخy تماسی اضطراری از سوی یک دختربچه فلسطینی در غزه دریافت کردند. او که در خودروی خود گرفتار شده بود، در حالی‌که صدای تیراندازی در پس‌زمینه شنیده می‌شد، ملتمسانه درخواست نجات کرد. ولی متأسفانه تلاش‌های امدادگران در نهایت، بی‌نتیجه می‌ماند.

اخلاق در کانون فیلم‌سازی

با توجه به نزدیکی زمانیِ این رویداد و عمق آسیب‌های روانیِ پیرامون آن، سازندگان فیلم با احساس مسئولیتی دوچندان به سراغ این داستان رفتند. گروه سازنده واقف بود که پا به فضایی می‌گذارد که همچنان تحت‌تأثیر اندوه است؛ فضایی که در آن هر تصمیمی بار اخلاقی دارد و باید با ظرافت و دقت، مرز میان «تفسیر هنری» و «رنجِ زیسته» را در آن رعایت کرد.

فیلم با تمرکز بر دیدگاه رعنا، امدادگر اورژانس، توجه را به بار عاطفی که افراد آن سوی خط متحمل می‌شوند، معطوف می‌کند. این احساسات پیچیده با دقت از طریق بازی «صوفیا الأسیر» بازیگر، که وضعیت روانی رعنا را با اصالتی چشمگیر مجسم کرد، تا جایی که به نظر می‌رسید مرز بین تصویر و واقعیت از بین می‌رود، به تصویر کشیده شدند.

سینما به مثابه‌ گواهی، حافظه و مقاومت

فیلم «هند در محاصره» فراتر از ساختار روایی آن، هم‌زمان نوعی شهادت و مستندسازی است؛ مداخله‌ای فرهنگی که در برهه‌ای شکل گرفته است که روایت‌های فلسطینی با خطرِ محوشدن در جهان مواجه‌اند.

آثاری از کارگردانان کشورهای مختلف جهان

نوزدهمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم مستند ایران «سینماحقیقت» به دبیری «محمد حمیدی مقدم» و با آثاری از کارگردانان کشورهای مختلف جهان در بخش‌های رقابتی و غیررقابتی، برگزاری کارگاه‌های آموزشی و … از روزهای ۱۹ تا ۲۵ آذرماه ۱۴۰۴ (۱۰ تا ۱۶ دسامبر ۲۰۲۵) در سالن‌های پردیس سینمایی ملت در شهر تهران برگزار شد.